بررسی گفتمان جنگ در رمان زمین سوخته اثر احمد محمود
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
تحلیل گفتمان انتقادی به مثابۀ روشی هدفمند و عملگرا در تحلیل متون ادبی به کمک مفاهیم بینارشتهای از جمله سیاست، فرهنگ، جامعهشناسی، فلسفه، هنر و سینماست. تحلیلگر گفتمان انتقادی، ضمن بررسی ساختار زبان در متن اثر، میکوشد تا شرایط اجتماعی یک جامعه، روابط پنهان قدرت و فرایندهای ایدئولوژیک را در آثار ادبی آشکار سازد. رمان زمین سوخته اثر احمد محمود یکی از آثار حوزۀ دفاع مقدس است که به جنگ تحمیلی ایران و عراق و شرایط اجتماعی، فرهنگی و سیاسی کشور و وضعیت مردم در آن برهه میپردازد و طبیعتاً گفتمان جنگ در آن بسیار برجسته است. محور اصلی داستان، حملۀ عراق به ایران و دفاع مردم ایران در روزهای آغازین جنگ در شهر اهواز است. فضای شهر در این رمان به صورت واقعگرایانه توصیف میشود. نویسنده در اثر خود به تغییرات نهادینه در زندگی و مکانها پرداخته؛ به طوری که خانهای که باید در آن همسر، شوهر، مادر، پدر و فرزند، گرماگرم زندگی باشند، خالی از سکنه شده و راوی تنها به همراه دو برادر خود در خانه ماندهاند. همچنین ادارات به عنوان پناهگاهی برای زندگی برخی افراد شده که این به معنای تغییرات بنیادین کانون خانواده و نهادهای اجتماعی و نیز تهی شدن زندگی از معنای همیشگی خود است. روایت جنگ در این داستان، نه تنها بازتاب حملۀ دشمن، بلکه دفاع مردم با روشهای متفاوت خود، با توجه به تفاوتهای فردی و اجتماعی آنهاست و تابآوری افراد جامعه، فارغ از هر سلیقه و گرایشی، در آن موج میزند. در تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، به ویژه در سطح توصیف میتوان به واژگان از جمله نامها و گزینش آنها از سوی نویسنده اشاره کرد که مبنای نویسنده مبتنی بر معانی آنها بوده است؛ از جملۀ آنها نام شخصیت «خالد» برادر راوی است که کشته شدن او، یکی از نقاط اوج و عطف رمان است. خالد به معنای جاودان و در معنای استعاری خود، متضمن جاودانگی شهیدان جنگ است و نام شخصیت «شاهد» نیز که شاهد آن ماجراست و در وضعیت روحی و روانی آن اتفاق(شهادت برادر)، دچار نوعی جنون شده، در معنای واژگانی به مشاهدهگری او در شهادت برادر اشاره دارد. افزون بر این، انتخاب نام اثر نیز با توجه به فضای داستان، انتخاب شده و علاوه بر معنای ایهامی خود که به سوختن و نابودن شدن زمین و تلویحاً زندگی اشاره دارد، معنای مجازی نیز داشته و منظور، زندگی ساکنان زمین(مناطق جنوب) است که با وقوع جنگ، در حال نابودی و سوختن است. واژههاي كليدي: تحلیل گفتمان انتقادی، فرکلاف، جنگ، زمین سوخته، احمد محمود
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.