تحلیل و نقد بوم گرایانۀ کتاب «هنگام لاک پشت ها» نوشتۀ عباس عبدی
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
ﻧﻘﺪ ﺑﻮم گرا رویکردي میان رشته ای و جدید در ﻧﻘﺪ ادبی اﺳﺖ که به بررسی و مطالعه روابط میان ادبیات و محیطزیست و چگونگی بازتاب ارتباط انسان با محیط فیزیکی اطرافش می پردازد و ﻧﺤﻮۀ ﺗﺄﺛﯿﺮگذاری و ﺗﺄثیرپذیری اﻧﺴﺎن و ﻃﺒﯿﻌﺖ بر یکدیگر و ﺳﯿﺮ ﺗﺤﻮﻻت آنﻫﺎ را ﺑﯿﺎن می کند. این حوزه مطالعاتی گسترده، با تاکید بر زیست بوم و محور قراردادن جایگاه محیطزیست و اهمیت طبیعت، همواره مورد توجه پژوهشگران علوم انسانی بوده است. اﯾﻦ مقاله، که به شیوۀ تحلیلی –توصیفی انجام شده، با تامل و تمرکز بر مقولۀ بوم گرایانه، ارتباط محیط زیست و اﻧﺴﺎن و طبیعت را، در داﺳﺘﺎن (هنگام لاک پشت ها اثر عباس عبدی) را مورد بررسی قرار داده است تا مشخص شود که طبیعت و زیستبوم تا چه اندازه در این اثر بازتاب داشته و با چه رویکردهایی به کار گرفته شده است. همچنین نقشآفرینی طبیعت و زیستبوم در خلق این داستان تا چه اندازه کارکرد داشته است. ﻧﺘایج به دست آمده بیانگر آن است که اگرچه اﻧﺴﺎن گاهی طبیعت را ﺟﺰیی از وﺟﻮد ﺧﻮد می داﻧﺴﺖ، اﻣﺎ در گذر زﻣﺎن و ﺑﺎ توسعۀ علمی و پیشرفت های فناوری و ﺑﺎﻻ رفتن ﺳﻄﺢ زندگی، ﺑﻪ ﻣﺮور از آن ﻓﺎﺻﻠﻪ گرفته و آن را تنها ابزاری برای رسیدن به مقاصد و اهدافش ﻗﺮار داده است. همچنین این پژوهش نشان داده است که فعالیت هایی همچون شکار بی رویۀ، تخریب زیستگاهها، انقراض گونههای مختلف جانوری، خشونت علیه محیط طبیعی و رفتارهایی از این گونه، باعث برهم خوردن تعادل طبیعی اکوسیستم و زیست بوم انسان شده است. کلیدواژگان:ادبیات داستانی، نقد بوم گرایی، هنگام لاک پشت ها 1-1مقدمه: ادﺑﯿﺎت گسترۀ بی انتهایی دارد. توصیفات و زیبایی شناسی هایی که معمولا در حیطۀ ادبیات اتفاق می افتد، ﺑﺎزﺗﺎب اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ و نگرشﻫﺎي اﻧﺴﺎن ها در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ است. بسیاری از این مضامین و مفاهیم محورهایی مانند اجتماع، ﻃﺒﯿﻌﺖ، انسان و ... را در بر می گیرد.بسیاری از اندیشمندان و محققان، یكی از عوامل مهم و برجستۀ ایجاد کنندۀ بحران های زیست محیطی را انسان می دانند. آن ها در عین حال معتقد هستند که انسان مرکز عالم است و همۀ موجودات برای استفاده بی قید و شرط او خلق شده اند. تخریب محیط زیست و پیامدهای جبران ناپذیر آن، محققان را به ضرورت بازنگری در چنین رویكردی واداشته است. به باور گروه کثیری از پژوهشگران، در گذشته های دورتر به طور کلی ارتباط انسان با طبیعت و به طور خاص با محیط زیست اطراف خود، به مراتب بهتر و خردمندانه تر از دنیای مدرن امروز بود. در نتیجه برای حفظ محیط زیست بازگشت به اندیشه های آن دوران اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. دانشمندان در شاخه های مختلف دانش و هنرمندان در تمام گرایش های هنری، فارغ از مرزهای سیاسی جریانی جهانی را جهت حفظ و بقای زیست بوم پدید آورده اند. «ﺑﺸﺮ در ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻫﻤﺎن چیزي را می ﺑﯿﻨﺪ که ﺧﻮدش ﻫﺴﺖ و ﻓﻘﻂ در ﺻﻮرتی ﺑﻪ درون ﻣﻌﺎنی ﺑﺎطنی ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻧﻔﻮذ می کند که ﻗﺎدر ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻋﻤﺎق درونی ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻔﻮذ کند و از اﯾﻦ که ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺮ ﺣﻮاشی وﺟﻮد ﺧﻮﯾﺶ تکیه کند دﺳﺖ ﺑﺮدارد»(نصر،126:1383). اﻧﺴﺎن زﻣﺎنی ﻣﻘﻬﻮر پدﯾﺪهﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﻮد و ﺟﻬﻞ او ﻧﺴﺒﺖ به چگونگی روﯾﺪادﻫﺎي طبیعی ﻣﻮﺟﺐ میﺷﺪ ﺧﺪا گونه آن را ستایش کند و ﺑﻨﺪه وار ﺗﺴﻠﯿﻢ آﺳﻤﺎن، ﻣﺎه، خورشید، ستاره، رود، درﯾﺎ، ﺣﯿﻮاﻧﺎت و هر آنچه را که در دامن طبیعت می دید، ﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا زﻟﺰﻟﻪ و ﺳﯿﻞ و مقدرات موجود در آن، گریبانگیر او ﺷﻮد و او را در چنگال ﻣﺠﻬﻮلﺗﺮﯾﻦ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺨﻮفﺗﺮﯾﻦ پدیدۀ هستی یعنی ﻣﺮگ بیافکند. معمولا در نگرش ﺑﻮم گرایانه، ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﺣﻀﻮر اﻧﺴﺎن و اﺣﺴﺎﺳﺎت و هیجانات او ﺑﻪ رﺳﻤﯿﺖ ﺷﻤﺮده میﺷﻮﻧﺪ و اعتبار و اهمیت آن ها بستگی ﺑﻪ ﺟﺎیگاه و ﻧﻘﺶ آن ها در زندگی اﻧﺴﺎن ندارد. چنین نگرشی میﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺴﺎن ﻣﺤﻮري را کم رنگ تر ﺳﺎزد و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﻃﺒﯿﻌﺖ را در ﺣﻔﻆ و نگهداری چرخه ارزﺷﻤﻨﺪ زندگی و زﯾﺴﺖ بوم ﺑﯿﺶ از پیش ﺑﻪ او ﯾﺎدآور ﺷﻮد. بنابراین «در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ از ﺣﯿﺎت، اﻧﺴﺎن نمیﺗﻮاﻧﺴﺖ ارﺗﺒﺎطی ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﻃﺒﯿﻌﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﯿچ یک از آﺛﺎر ﻫﻨﺮي اﻧﺴﺎن اوﻟﯿﻪ که ﺗﺎکنون کشف ﺷﺪه اﺳﺖ، مبین عشق به طبیعت یا لذت ﺑﺮدن از زیبایی آن ﻧﯿﺴﺖ»(ﻓﺮاﻣﺮزي،93:1357). 2-1بیان مساله: نقد بوم گرا دیدگاه میان رشته ای تقریبا جدیدی است که به تحلیل و بررسی ارتباط ادبیات و محیط زیست می پردازد و بیشتر دغدغه های زیست محیطی را مورد توجه قرار می دهد. در نقد بوم گرا به چگونگی انعکاس رابطه انسان و محیط فیزیکی در آثار ادبی پرداخته می شود. در عین حال رابطه دین ، اخلاق، زبان و جنسیت با محیط زیست را بررسی می گردد. از لحاظ لغوی «اصطلاح بوم گرا از دو بخش Eco و Criticism تشکیل شده است. احتمالاً نخستین بار در سال 1978، ویلیام روکرت این اصطلاح را در مقاله اش: «ادبیات و بوم شناسی: آزمایشی در نقد بوم گرا» به کار برد. منظور روکرت از نقد بوم گرا، کاربرد بوم شناسی و مفاهیم آن در مطالعه ادبیات بود. چریل گلوتفلتی در کتاب خود تعریف تازه ای از نقد بوم گرا بیان کرد که گستره وسیع تری از مطالعات را در بر می گیرد. پس از وی تقریبا همه مقالات و کتابهایی که در این زمینه نوشته شده است، این تعریف را مبنا قرار داده اند نقد بوم گرا به ارتباط میان ادبیات و دنیای فیزیکی می پردازد. در تعریفی کامل تر آمده است: «نقد بوم گرا به ارتباط میان ادبیات و محیط زیست یا چگونگی انعکاس ارتباط انسان با محیط فیزیکی در ادبیات می پردازد»(Tosic، :200643).
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.