تصویر بهشت و وصال الهی در منظومهی فکری شاعران عارف
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
بهشت در تمامی ادیان آسمانی نماد جاودانگی، آرامش و پاداش نیکوکاران است؛ اما در عرفان اسلامی، این مفهوم از حدود معنای مادی و محسوس فراتر میرود و به نمادی از کمال، عشق الهی و وصال مطلق تبدیل میشود. عرفا بر این باورند که بهشتِ حقیقی نه مکانی در عالم پس از مرگ، بلکه حالتی از آگاهی و حضور در پیشگاه حق است که انسان با سیر در مراتب معرفت و فنا در ذات الهی بدان دست مییابد. از اینرو، در نگاه عارف، بهشت مقصد جسم نیست، بلکه تجلی روح است و نهایت سیر سالک، لقای الهی و اتحاد با محبوب ازلی است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی جایگاه و بازتاب مفهوم «بهشت» و «وصال الهی» در شعر و اندیشهی عارفانی چون باباطاهر، سنایی، خاقانی، نظامی، عطار، عراقی، اوحدی، مولوی، سعدی، حافظ، شبستری و جامی میپردازد. هدف، تبیین دگرگونی معنایی این مفهوم از سطح ظاهری و دینی به سطح عرفانی و معرفتی است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در شعر این شاعران، بهشت اغلب نماد «وصال» است و لذتهای بهشتی، رمزی از لذت حضور در جمال حقاند. باباطاهر و سنایی بهشت را پاداش عبادت و طاعت میدانند، خاقانی عدالت را کلید آن میشمرد، عطار و عراقی بهشت را آینهی جمال حق معرفی میکنند، مولوی و سعدی آن را تجلی وحدت و وصال، و حافظ آن را پناهگاه رحمت و امید الهی میبیند. در منظومهی فکری همهی آنان، بهشتِ ظاهری در برابر بهشتِ باطنی رنگ میبازد و مقصد نهایی عارف نه بهرهمندی از نعم مادی، بلکه حضور در محضر معشوق ازلی است.
کلیدواژهها: بهشت، وصال الهی، عرفان اسلامی، شعر فارسی، نمادپردازی عرفانی
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.