تحلیل گفتمان ادعیه و مناجات امام رضا (ع) بر اساس نظریه کنش گفتار جان سرل (با تأکید بر مؤلفههای هویت فرهنگی و معنویت)
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
ادعیه و مناجات امام رضا علیهالسلام، به ویژه صحیفه رضوی، از برجستهترین متون دینی‑ادبی در فرهنگ اسلامی است که با بهرهگیری از زبانی عاطفی، استعاری و آهنگین، لایههای عمیقی از معنا و هویت را بازتاب میدهد. با این حال، اغلب پژوهشهای موجود به جنبههای فقهی یا کلامی این متون پرداختهاند و کمتر به تحلیل زبانی و گفتمانی آنها از منظر نظریههای نوین زبانشناسی توجه شده است. این مقاله با هدف تحلیل گفتمان مناجاتهای امام رضا (ع) بر اساس نظریه کنشهای گفتار جان سرل و با تأکید بر بازنمایی مؤلفههای هویت فرهنگی و معنویت انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش تحلیل گفتمان انتقادی انجام شده است. جامعه پژوهش، مجموعه مناجاتهای منسوب به امام رضا (ع) در منابع معتبر مانند صحیفه رضوی و عیون اخبار الرضا است. نمونهگیری به صورت هدفمند از میان مناجاتهایی انجام شده است که دارای تنوع در درونمایه و موضوع دعا هستند. تحلیل در چهار سطح انجام شده است: شناسایی کنشهای گفتار، طبقهبندی آنها بر اساس نظریه سرل، تحلیل مؤلفههای هویت فرهنگی و بررسی نسبت معنویت و زبان. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تنوع قابل توجهی از کنشهای گفتار در مناجاتهای رضوی حضور دارد. پرکاربردترین آنها کنش اظهاری است که در توصیف صفات الهی و تبیین مقام بندگی به کار رفته است. کنش عاطفی جایگاه برجستهای دارد و شرم بندگی، امید به رحمت و ترس از عدل الهی را بازتاب میدهد. کنش ترغیبی در درخواست مغفرت و طلب هدایت تجلی یافته است. کنش تعهدی در قالب پیمان بندگی و توبه نمود دارد. همچنین این مناجاتها مؤلفههایی چون «دیگریسازی زبانی»، «بازنمایی معنویت عاطفی» و «کاربرد استعارههای هویتی» را به نمایش میگذارند. نتیجه آنکه مناجاتهای رضوی نه فقط متنی عبادی، بلکه متنی گفتمانی با کارکردهای چندگانه عاطفی، هویتی و اجتماعی هستند.
کلیدواژهها: تحلیل گفتمان، کنش گفتار، جان سرل، مناجاتهای رضوی، هویت فرهنگی، معنویت
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.