بررسی اشعار بلال (عاشقانههای غمگین) در قوم بختیاری از غنجل تا سالارکریمی
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
عشق از مهمترین موضوعهای بازتاب یافته در اشعار عامه « بلال»در فرهنگ بختیاری است. در اشعار بلال، عشق میان دو ساحتِ آرمانی و واقعگرایانه در نوسان است: در ساحت آرمانی، صمیمیت، اشتیاق و تعهد همزمان حضور دارند و عشق را به مرتبهی کامل میرسانند؛ اما در ساحت واقعیت، دشواریِ جمع شدن این سه مؤلفه، عشق را به گونهای رمانتیک یا ابلهانه تقلیل میدهد و آن را به پیوندی عمدتاً عاطفی و سطحی بدل میسازد. این نوع از ادبیات عامه بختیاری، مانند قصهای است که عاشق(خواننده)از رابطه خود احساس رضایت میکند و زن هم در جایگاه معشوق،احساس مهم بودن به او دست می دهد و زن زندگی خود را معنادار می بیند. شعر در فرهنگ بختیاری،به ویژه در آثار بلال، بازتاب دهنده احساسات، عشق، اندوه، دلدادگی، ارزشهای قومی و تجربههای زیسته مردم است که به زبان محلی بیان می شود. این پژوهش به بررسی روند تحول بلال بختیاری و عوامل مؤثر بر دگرگونی آن، از دوره غنجل تا دوره سالار کریمی، میپردازد. با توجه به جایگاه ادبیات شفاهی در فرهنگ بختیاری، آثار برجایمانده از شاعران و خوانندگان برجسته این حوزه بر پایه سیر تحول و تکامل بلال بختیاری مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفتهاند. دادههای پژوهش از طریق مطالعات کتابخانهای و تحقیقات میدانی گردآوری شده و تحلیل آنها با بهرهگیری از رویکردی تلفیقی شامل روشهای کمی و کیفی صورت پذیرفته است. در بخش کتابخانهای از منابع علمی معتبر برای تدوین مبانی نظری استفاده شد و در بخش میدانی دادههای مورد نیاز از طریق ابزارهای پژوهش گردآوری(مصاحبه ـ گوشفرا دادن) گردید. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بلال بختیاری در دورههای مختلف از گذشته وجود داشته است اما از دوره خواننده به نام غنجل به بعد تا امروز یعنی دوره مرحوم استاد حسن بهمنی ، استاد جُلی بهمنی و سالار کریمی دچار تحولی عظیم در خود شده است. واژههاي كليدي: ادب عامه بخیتاری،عاشقانههای غمگین(بلال)،عشق،عاشق(خواننده)، ۱ـ مقدمه «ایل بختیاری، به مثابه یکی از اصیلترین جوامع قومی در پهنه زاگرس میانی، از غنای تاریخی و مؤلفههای فرهنگی-ادبی ویژهای برخوردار است. بررسی دقیق زبان و آثار مکتوب این قوم، افزون بر اینکه دریچهای برای شناخت ابعاد گوناگونِ زیستبوم فرهنگی، اعتقادات دینی و مناسبات اجتماعی-سیاسی آنان میگشاید، از منظر سبکشناختی نیز به عنوان یک ضرورت پژوهشی قابل تأمل است(آسمند، ۱۳۹۹، ص. ۲). با محدود شدن قلمرو جغرافیایی بختیاریها در عصر پهلوی، نقشآفرینی سیاسی این قوم در سطح کلان کشور به تدریج تضعیف شد. با این حال، به دلیل نقشآفرینی سرنوشتساز آنان در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، بهویژه در دوران پس از مشروطیت، توجه محققان داخلی و خارجی به مؤلفههای فرهنگی این قوم معطوف شده است. در میان شاخصهای متعدد فرهنگی بختیاری، ادبیات به عنوان کارآمدترین ابزار برای واکاوی هویت این قوم شناخته میشود. همین امر، پژوهشگر را بر آن داشته است تا سیر تحولات و دگرگونیهای ادبی این جامعه را به شکلی نظاممند بررسی کند؛ ضرورتی که با عنایت به تأثیرپذیری ادبیات ملی از ادبیات اقوام، اهمیت و غنای دوچندانی مییابد (همان، ص. ۴).» «مؤلفههایی همچون “بلال” یا همان ترانههای عاشقانه با درونمایهای سوگوارانه، از جایگاه و اهمیت ویژهای در مفاخر فرهنگی برخوردارند. این گونههای ادبی با بهرهگیری از زبانی ساده و در عین حال عاطفی، به روایت مفاهیمی چون عشق، جدایی، ناکامی و رنجهای بشری میپردازند؛ از این رو، نقشی کلیدی در بازتولید و انتقال احساسات و ارزشهای فرهنگی ایفا میکنند (محجوب، ۱۳۸۳).» با این حال، در دورهی معاصر نام افرادی چون غنجل، عبدهقلی شهبازی، حسن بهمنی، جلی بهمنی و سالار کریمی در روایتها و حافظهی فرهنگی جامعهی بختیاری برجای مانده است. ذکر این نامها بیش از آنکه ناظر بر زندگینامهی شخصی آنان باشد، نشاندهندهی نقش ایشان در تداوم و بازتولید سنت عاشقانههای غمگین بختیاری است. ادبیات شفاهی بختیاری، که بخشی جداییناپذیر از فرهنگ عامه ایران محسوب میشود، گنجینهای ارزشمند از تجارب زیسته، عواطف جمعی و ساختارهای اجتماعی مردمان این منطقه را در خود منعکس میسازد (صفا، ۱۳۸۰). «محدوده جغرافیایی بختیاری را میتوان در یک پهنه استراتژیک میان چندین قطب منطقهای تعریف کرد. بر اساس گزارشهای تاریخی، این قلمرو از سمت جنوب به نواحی خوزستان و از سمت مشرق به خاک فارس منتهی میشود؛ در حالی که از سوی شمال با اصفهان و از سمت مغرب با قلمرو لرستان و بروجرد هممرز است (سردار اسعد، ۱۳۶۳، به نقل از آسمند، ۱۳۹۹). این موقعیت جغرافیایی، بختیاری را در تقاطع چندین منطقه مهم قرار داده است.»
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.