از تاریکی تا روشنایی: مقایسه و تحلیل نمادشناسی روز و شب در اشعار حافظ
اطلاعات این مقاله توسط دبیرخانه ثبت شده است و نویسندگان میتوانند اصلاحات احتمالی را به دبیرخانه اعلام کنند.
این مقاله بهصورت کامل در مجموعه مقالات کنفرانس پذیرفته و منتشر شده است. در این صفحه فقط چکیده و اطلاعات کتابشناختی آن ارائه میشود.
چکیده فارسی
روز و شب از مهمترین عناصر طبیعتاند که در ادبیات فارسی، بهویژه در شعر حافظ، کارکردی فراتر از معنای ظاهری و زمانی خود یافته و به نمادهایی چندلایه و تأویلپذیر تبدیل شدهاند. حافظ با بهرهگیری از ظرفیتهای تصویری و معنایی این دو پدیده، مفاهیم گوناگون انسانی، عاطفی و عرفانی را بیان کرده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعه کتابخانهای، به بررسی نمادشناسی روز و شب در دیوان حافظ میپردازد و کارکرد این دو مفهوم را در دو سطح حسی و معنوی تحلیل میکند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که شب در سطح حسی اغلب با مفاهیمی چون تاریکی، هجران، ملال، حیرت و انتظار همراه است؛ با این حال، پیوند آن با معشوق و یاد محبوب میتواند این تیرگی را به بستری برای آرامش و امید تبدیل کند. در مقابل، روز در سطح حسی بیشتر نماد روشنایی، نشاط، حرکت و وصال است. در سطح معنوی و عرفانی، شب جایگاهی ویژه مییابد و به زمان خلوت، راز و نیاز، کشف حقیقت، دریافت فیض الهی و تجربه وصال معنوی بدل میشود؛ چنانکه شب قدر، سحرگاه و لحظات مناجات در شعر حافظ از ارزش و قداست خاصی برخوردارند. روز نیز در این ساحت، گاه نماد عالم ظاهر، عرصه تعلقات مادی و حجاب حقیقت است. بدینسان، حافظ با بهرهگیری از تقابل و تعامل نور و ظلمت، روز و شب را به ابزارهایی برای بیان سیر انسان از هجران به وصال، از ظاهر به باطن و از غفلت به معرفت تبدیل میکند. این چندلایگی معنایی، از مهمترین عوامل غنای اندیشه و ماندگاری شعر حافظ به شمار میآید.
کلیدواژهها: حافظ، روز، سحر، شب، نماد ، نور ، ظلمت
استناد به این مقاله
رفرنس به مقاله کامل منتشرشده در مجموعه مقالات کنفرانس اشاره دارد، نه فقط چکیده نمایشدادهشده در این صفحه.